Lees vir jou jong kind

Deur Dr Melodie de Jager |

As jy terugdink, onthou jy dalk die knuffeltye saam met Mamma, Pappa, Ouma, Oupa of ’n geliefde tannie of oom – saam sit met ’n boek in die hand. Dit was die nabyheid van net julle twee, die warmte, die reuk, die klank van die stem en die magie wat ontvou het elke keer wanneer ’n bladsy omgeblaai is. En toe eers het dit oor die boek gegaan.

Babas ‘lees’ van vroeg af

Babas lees, maar nie boeke nie. Hulle lees gesigte. Hulle lees gedrag. Hulle lees hul omgewing. Hulle is meesters daarin om hul spieëlneurone te benut om dit wat hulle ‘gelees’ het, te weerspieël. Hul natuurlike leesvermoë gaan oor dinge wat werklik is, nie dit wat plat op ’n bladsy is nie.

Dit is ongeveer teen 8 maande dat ’n baba se visie en brein genoeg ontwikkel het om te ‘lees’ wie bekend is en wie ’n vreemdeling is. Dit is ’n groot mylpaal in visuele ontwikkeling. Baba ontwikkel visuele persepsie, diskriminasie (om van mekaar te onderskei), analise (om uitmekaar te haal) en sintese (om bymekaar te sit). Dit is die gevolg van baba se uitvoerende funksies van die brein wat nou goed ontwikkel word. Maar let op: baba lees spontaan dit wat TASBAAR is. Boeke is tasbaar, maar prente is nie tasbaar nie. Tablette en selfone is tasbaar, maar die beelde daarop is nie tasbaar nie.

Optometriste bevestig dat dit min of meer sewe jaar neem vir die oë om genoegsaam te ontwikkel om met gemak te lees. Hulle sal jou ook vertel dat indien babas en kinders meer tyd aan prente en beelde spandeer as aan kruip, klim, hardloop, vang, skop en drukkies gee, hulle geneig is om miopie (bysiendheid) te ontwikkel en die liefde vir lees te verloor nog voordat dit begin.

Lees is ’n aangeleerde vaardigheid

Lees is ’n aangeleerde vaardigheid wat begin wanneer iemand wat kan lees, tyd saam met ’n baba of peuter deurbring om vreugde te deel en betekenis aan krabbels op papier te gee. Krabbels verteenwoordig klanke. Om te ontrafel watter krabbel watter klank of klanke verteenwoordig, neem byna nege jaar. Letters en woorde is abstrakte konsepte, en slegs kinders wat ’n liefde vir lees ontwikkel het, leer om met vreugde te lees.

Om vir jou baba te lees, is ’n wonderlike gedeelde aktiwiteit wat hulle help om te kalmeer, en daarom word die meeste stories saans rondom slaaptyd gelees. Jou baba verstaan dalk nie ’n enkele woord of herken ’n enkele prent nie, maar jou baba of kleuter sal die nabyheid en onverdeelde aandag geniet. Jou baba sal hande klap wanneer hulle jou met ’n boek sien, en jou peuter sal ’n boek gaan haal, omdat die boek ’n wonderlike verhoudingsanker tussen julle is.

Kinders vir wie daar gedurende hul vroeë jare gelees word, is meer geneig om op ’n gepaste ouderdom te leer lees.

Om vir ’n baba of peuter te lees, ontwikkel:

• Luistervaardighede – ’n sleutelvaardigheid vir konsentrasie.
• ’n Oor vir die klanke van hul taal.
• Emosionele Intelligensie wanneer hulle verwondering, ontsag, vreugde, spanning, jaloesie, woede, hartseer, ens. ervaar.
• Emosionele geletterdheid wanneer hulle leer om hul gevoelens te benoem en uit te druk.
• ’n Ryk woordeskat wanneer hulle wys en benoem.
• Wonderlike herinneringe wanneer hulle begin onthou wat volgende gebeur.
• Fyn motoriese vaardighede om ’n bladsy om te blaai.
• Taalvaardighede om hul behoeftes uit te druk en vriende te maak.
• Sosiale vaardighede wanneer hulle leer hoe ander kinders situasies hanteer.
• Denkvaardighede om later probleme op te los.
• ’n Brug tussen dit wat werklik en tasbaar is en dit wat nie werklik is nie, soos prente en simbole.
• ’n Liefde vir leer.

Lees en IK

Albert Einstein is gevra: ‘Hoe kan ek seker maak my kind is intelligent?’ Sy antwoord: lees stories vir jou kind. ‘En as ek wil hê my kind moet regtig slim wees?’ Lees nog meer stories vir jou kind.

Taal is die instrument van denke. Sonder taal is dit moeilik om te dink, en dit is dikwels een van die redes waarom kinders byt – hulle byt omdat hulle sukkel om hulself uit te druk. Maar dan moet ons ouderdomsgepaste boeke lees. Boeke wat nuuskierigheid prikkel, nie frustrasie aanwakker nie.

Lees vir jou 4–12-maande-oue baba

Vir ’n baba van hierdie ouderdom beteken ‘lees’ om mense en voorwerpe uit te wys en te benoem. Dit behels ook om jou eie ‘boeke’ te skep met prente van familielede, diere en voorwerpe waarvoor hulle lief is.

Maak so!

• Pas ’n werklike voorwerp by ’n prent van dieselfde voorwerp. Byvoorbeeld, as jy oor ’n leeu lees, hou die speelgoedleeu naby. Hierdie aktiwiteit help om die fokus van die oë tussen 2D en 3D aan te pas.
• Koppel boeke en speelgoed of voorwerpe: Moedig baba aan om uit te reik en ’n voorwerp vas te hou waarvan jy lees. Dit is nie net ouderdomsgepaste leer nie, maar multisensoriese leer. Dit bou ’n beter brein.
• Laat baba toe om die boek vas te gryp en met gebrabbel en geluidjies saam te praat.
• Begin met boeke wat slegs prente bevat. Beweeg later na boeke met een woord per bladsy. Later sal herhalende frases en rymwoorde die kleintjie se aandag boei.
• Tekstuurboeke, boeke met spieëls, boeke wat oopvou of bewegende dele het, is alles heerlik!
• Kies boeke wat van geskikte materiale gemaak is. Hulle moet stewig, afvee-baar en duursaam wees want hul gaan dikwels mond toe.

Maak storietyd pret

Kies boeke of stories met sorg:

Maak seker stories is ouderdomsgepas en dat die boek lewendige, kleurvolle prente het sonder te veel detail. Jy gaan dieselfde storie oor en oor lees; benader die storie elke keer vanuit ’n vars hoek en wees oorspronklik!

• Wees ekspressief: Gebruik jou hele liggaam om te kommunikeer.
• Stem: Gebruik intonasie en uitdrukking in jou stem. Beklemtoon sekere dinge en praat op verskillende klankvlakke. Mamma Beer moet met ’n mamma-stem praat, en Pappa Beer moet soos ’n pappa klink. Moenie bang wees om te dramatiseer nie.
• Humor: Vind iets om te sê, of ’n manier om dit te sê, wat jou baba laat lag.
• Betrokkenheid: Betrek jou baba by die storie deur hulle die klankeffekte te laat maak en die bewegings na te boots. As hulle te jonk is om dit self te doen, neem hul hande of voete in jou hande en beweeg saam: klap, waai, stamp, ens. Herhaling bou geheue en vaardighede.

Ter opsomming:

Om vir jou baba te lees, skep ’n geleentheid om woordeskat, verbeelding en redenasievermoë te ontwikkel. Dit is ’n prettige bindingsaktiwiteit wat ook bydra tot ’n rustige nag se slaap, omdat baba geliefd en gekoester voel. Om mettertyd saam te lees, ontwikkel ’n liefde vir boeke en leer!